नेवार–नेवार र कांग्रेस–एमाले लडाउने हिसाब
![नेवार–नेवार र कांग्रेस–एमाले लडाउने हिसाब](https://janaaastha.prixacdn.net/media/albums/balen_chnkaji_Mq4x1dD4G3.png)
काठमाडौँ महानगरपालिकाका मेयर बालेन्द्र (बालेन) साहले सोमबार बिहानै गिरीबन्धु टि–इस्टेटको जग्गा हिनामिना प्रकरणमा एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले १० हजार करोड घोटाला गरेको आरोप लगाउँदै फेसबुकमा स्टाटस लेखे । स्टाटस पोष्ट भएको एक घण्टामा हजारौँले कमेन्ट र शेयर गरे । लाखौँ लाइक आयो ।
न्युरोडको सडकमा फुटपाथ विस्तार गर्ने महानगरको योजनामा एमालेबाट निर्वाचित २२ नम्बरका वडाध्यक्ष चिनकाजी महर्जन अवरोधक हुँदा बालेन आक्रोशित थिए । त्यसैबीच सार्वजनिक ओहोदामा बस्ने व्यक्तिहरू लोकतान्त्रिक संस्कार, शैली र आचरणमा चल्नुपर्ने भन्दै आफू लक्ष्यित ओलीको टिप्पणीले ‘दबंग’ शैलीमा चल्ने उनको आक्रोशको पारो माथि चढ्ने नै भयो । त्यसैको काउण्टर जवाफ पाए– ओलीले, बालेनका विगत हेर्दा जुन अनपेक्षित पनि होइन ।
किनभने आफूले गरेका निर्णयविरुद्ध लेख्ने, बोल्ने र प्रतिक्रिया जनाउनेमाथि उनले आक्रामक शैलीमा जवाफ दिएको यो पहिलो पटक थिएन । काठमाडौँको फोहोर व्यवस्थापनमा सहयोग नगरेको भन्दै केही दिनअघि माओवादी केन्द्रको मुख्यालय र रास्वपाको कार्यालयअगाडि फोहोर फाल्न खोजेका थिए । तर, उनले पठाएको फोहोर बोकेका गाडी प्रहरीले बीचैमा रोकिदियो । चक्रपथ विस्तारको काम नगरेको भन्दै बालेनकै निर्देशनमा सडक विभागअगाडि धुलो थुपारिएको केही दिनअघिकै घटना हो । अलि अगाडि सिंहदरबार जलाइदिने धम्की पनि दिएका थिए । शनिबार बिदाको दिन सरकारी गाडीमा घुम्न निस्किएकी श्रीमतीलाई ट्राफिक प्रहरीले रोकेर सोधपुछ गरेको रिसमा उनले त्यस्तो धम्कि दिएका थिए । लोकतान्त्रिक र सभ्य समाजले स्वीकार गर्न नसक्ने यी केही प्रतिनिधि उदाहरण मात्र हुन्, अरु थुप्रै घटना छन् जो यहाँ चर्चा गरेर साध्य हुँदैन ।
देशकै राजधानीसमेत रहेको काठमाडौँको मेयर (जसलाई नगरपिता पनि भनिन्छ) जिम्मेवारी आफैंमा ओजपूर्ण पद हो । व्यक्तिको गतिविधिले पदको गरिमा निर्धारण गर्छ । यसअर्थमा बालेनले आफ्ना क्रियाकलापमाथि सिंहावलोकन गरुन् भन्नेसम्मको सुझाव र अपेक्षा राख्नु उनका समर्थकहरूको पनि कर्तव्य हुन्छ । तर, समाज त्यसरी सोच्ने पक्षमा छैन । बरु, अन्ध समर्थन गर्दै बालेनकै पछाडि दौडिँदै छ । सामाजिक सञ्जालमा उनले राखेका विवादास्पद अभिव्यक्तिले एक घण्टामै लाखौँ लाइक र शेयर पाउनुले त्यही भन्छ । त्यसो त, स–साना घटनाक्रमबाट पनि उद्धेलित भैहाल्ने र तत्काल धारणा बनाउने नेपाली समाजको विशेषता नै हो । नकारात्मकतामा आत्मसन्तुष्टि लिने र पुराना सबै खराब हुन् भन्ने जबर्जस्त भाष्य बन्दै छ । खासगरी सामाजिक सञ्जालको प्रयोग बढेसँगै यस्तो प्रवृत्ति फैलिँदै छ । यो प्रवृत्तिको उदय भने अहिले एकाएक भएको होइन ।
नेपाली समाज यसरी ‘व्यक्तिपूजक’ हुन थालेको करिब एक दशक भएको छ । कुनैबेला डा. बाबुराम भट्टराईलाई यसैगरी ‘भगवान’ बनाएर ‘पूजा’ गरिएको थियो । गगन थापा, धुर्मुस–सुन्तली हुँदै डा. गोविन्द केसीसमेत केही समय त्यसैगरी पुजिए । त्यसैको निरन्तरतास्वरूप रवि लामिछाने, दुर्गा प्रसाईंहरू ‘भगवान’ बनाइए । तर, यही समाज हो, कुनैबेलाका यी भगवान अहिले राक्षस बनाइएका छन्् । हो, बालेन एक जुझारु युवा हुन् । उनका लाखौँ समर्थक पनि छन् । तर, त्यसो भन्दैमा सडकको भीडलाई देखाएर लोकतन्त्र र कानुनी राज्यमाथि चुनौती दिन मिल्दैन । अतः नायकबाट खलनायक हुने कि नायकै रहिरहने ? यो भने उनकै गतिविधिमा निर्भर रहनेछ ।
अब आऊँ मूल प्रसंगमा, सामाजिक सञ्जालमा बालेनको जति ‘हाईहाई’ छ, मेयरका रूपमा भने कार्यसम्पादन त्यस्तो अब्बल देखिंदैन । बरु उनका कदम एकपछि अर्को विवादमा परिरहेको छ । पछिल्लो पटक न्युरोड क्षेत्रको फुटपाथ विस्तारको विषयलाई लिएर २२ नम्बरका वडाध्यक्ष चिनकाजी महर्जनसँग ‘लफडा’ चलिरहेको छ । पछिल्लो कार्यपालिका बैठकमा उनीहरूबीच ‘बाझाबाझ’ समेत भएको थियो । झट्ट हेर्दा मेयर र वडाध्यक्षबीचको द्वन्द्वजस्तो देखिए पनि यो घटनाले काठमाडौँको कोर क्षेत्रका नेवार समुदाय विभक्त हुँदैछ । फुटपाथ विस्तारको योजनामा बालेनलाई चिनकाजीको प्रष्ट असहयोग रहँदा २४ नम्बरका वडाध्यक्ष विनोद राजभण्डारीले भने साथ दिएका छन् ।
जबकि काठमाडौँ महानगरमा कांग्रेसबाट निर्वाचित जनप्रतिनिधि १८ जना छन् भने उपमेयरसहित एमालेका १४ जना छन् । कांग्रेस र एमाले एक ठाउँमा उभिँदा एक्लो मेयरले चाहेर पनि आफूले भनेजस्तो गर्न सक्ने अवस्था छैन । तर, बालेन एक्लै हावी भैरहेको अवस्था विद्यमान छ । कांग्रेस र एमालेबीच राजनीतिक कित्ताकाट गराएर द्वन्द्व चर्काउने र विकासका नाममा उपत्यकाको ऐतिहासिकता मेटाउने षड्यन्त्रका रूपमा पनि कतिपयले यो घटनालाई अर्थ लगाउन खोजेको देखिन्छ । फुटपाथ विस्तारको पक्षधर र यथास्थितिमा राख्नुपर्छ भन्नेहरू आमनेसामने भएकाले खतराको घण्टी बजिसकेको छ । घटनाक्रम यसैगरी अघि बढे अन्ततः नेवार–नेवार नै आमनेसामने हुने खतरा देख्छन्, यहाँका जानिफकारहरू ।
९० सालको भूकम्पपछि पहिलोचोटी नेपालमा आर्थिक इञ्जिनियरिङ्ग गरेर जुद्ध समशेरले बनाएको सडक हो न्युरोड । त्यसकारण न्युरोडसहित भित्री शहरलाई अहिलेकै रूपमा छोड्नुपर्ने एमाले समर्थक स्थानीयको भनाइ छ । नयाँदिल्लीको कनाट प्लेस, इटलीको क्विनेट प्यालेसको दृष्टान्त दिँदै न्युरोड, मखन, वसन्तपुरजस्ता ऐतिहासिक स्थलमा डोजर चलाउन हुँदैन भन्ने मत सुनिन्छ । विकासको नाममा भत्काउँदै जाँदा सांस्कृतिक इतिहास नै नामेट हुनेतर्फ उनीहरूको गम्भीर चासो देखिन्छ । तर, स्वयं बालेन र २४ नम्बरका वडाध्यक्षले भने फुटपाथ साँघुरो हुँदा पैदलयात्रीलाई असुरक्षा बढेको तर्क गरेका छन्् । फुटपाथ साँघुरो भएकै कारण बाटो हिँड्ने महिलाबाट सेक्सुअल ह्यारेस्मेन्ट भएको गुनासो आएको, पकेटमारी बढेको भनिए पनि प्रहरीमा भने त्यस्तो जाहेरी अहिलेसम्म एउटा पनि परेको छैन ।
भौतिक संरचनाको क्षेत्रमा मात्र होइन, काठमाडौँको सांस्कृतिक पहिचानप्रति पनि मेयर संवेदनशील नभएको गुनासो त्यत्तिकै सुनिन्छ । यस वर्षको इन्द्रजात्रामा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल बसन्तपुर जाँदा उनीविरुद्ध एक समूहले कालो झण्डा देखाएर नाराबाजी गरेको थियो । तर, बालेनको भने राजा–महाराजलाई जस्तै ‘जयजकार’ गरियो । राष्ट्रपति फर्किएपछि गद्दी बैठकभित्र गएका उनले बरण्डामा उभिएर हात हल्लाएका थिए । उपत्यका बाहिरका उनका समर्थकहरूले ‘हाइहाइ’ गरेपनि यहाँको संंस्कृति बुझेका स्थानीयले भने यो घटनालाई निको मानेका छैनन् ।
कला, संस्कृति र धार्मिक हिसाबले विशिष्ट पहिचान बोकेको काठमाडौँ उपत्यका राजनीतिक परिवर्तनको आन्दोलनमा पनि अग्रणी भूमिकामा रहँदै आएको छ । इतिहास हेर्दा, काठमाडौँका नेवार समुदाय जागेपछि मात्र आन्दोलन सफल भएको पाइन्छ । काठमाडौँको सांस्कृतिक पहिचानप्रति यहाँका नेवारहरूको संवेदनशीलता बुझेर कदम चाल्न नसके त्यसले कुनै पनि बेला ‘बिद्रोह’ को रूप लिन सक्छ । त्यो स्थिति आयो भने सामाजिक सञ्जालको भीडले बालेनलाई कसरी जोगाउला र ! त्यसैले बेलैमा बुद्धि पुर्याउन नसके उनका लागि आफ्नै कदम प्रत्युत्पादक नहोला भन्न सकिन्न ! – साहस न्यौपाने
टिप्पणीहरू