अलग भान्छा होइन,एउटै संरचनाभित्र सन्तुलन रणनीतिको सन्देश

चिनियाँ राजनीतिक विश्लेषक तथा सरकारका सल्लाहकार चोङ योङनियानले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको विदेश नीति,भेनेजुएलामा देखिएको अस्वाभाविक अमेरिकी सक्रियता र चीनको दीर्घकालीन कूटनीतिक रणनीतिबारे महत्वपूर्ण टिप्पणी गरेका छन् । साउथ चाइना मर्निङ पोस्टको ‘खुला प्रश्न’ श्रृंखला अन्तर्गत चोङले चीन कहिल्यै पनि अलग विश्व व्यवस्था ‘सेपरेट किचन’ को पक्षपाती नरहेको उल्लेख गरे ।

उनका अनुसार ट्रम्पले अघि सारेको अहिलेको नीति शताब्दी पुरानो मोनरो डक्ट्रिनको परिमार्जित रूप हो । यसलाई उनले २१ औं शताब्दीमा ‘डोनरो सिद्धान्त’ को संज्ञा दिएका छन् । इतिहासको कालखण्डमा अमेरिकाले ल्याटिन अमेरिका र पश्चिमी गोलार्धलाई आफ्नो प्रत्यक्ष प्रभाव क्षेत्रका रूपमा पुनः स्थापित गर्न खोजेको थियो । भेनेजुएलाप्रति ट्रम्प प्रशासनले देखाएको गैरकानुनी रवैयालाई उनले सोही रणनीतिको नयाँ मोडल भनेका छन् ।

विश्लेषक चोङले यस किसिमको अमेरिकी रणनीतिले क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनका साथै विद्यमान विश्व व्यवस्थाको संरचनामा नै परिवर्तन ल्याउनसक्ने खतरातर्फ औंल्याएका छन् । भेनेजुएला जस्ता स्रोत साधनले सम्पन्न देशहरू ठूला शक्ति राष्ट्रहरु बीचको प्रतिस्पर्धाको केन्द्र बन्दै गएको उनको विश्लेषण छ।

वर्तमान अवस्थामा चीनको भूमिकाबारे उनले भने ‘अमेरिकी रवैयाको विरोध गर्नुको विकल्प छैन । त्यसैगरी विकल्पका रूपमा छुट्टै शक्ति–केन्द्र निर्माण गर्नु पनि उचित होइन  । बरु, चीन वर्तमान अन्तर्राष्ट्रिय प्रणालीभित्रै रहेर आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्न चाहन्छ ।’ उनका अनुसार चीन कदापी ‘अलग भान्सामा’ भात पकाउन चाहँदैन । 

उनका अनुसार अमेरिका र चीनबीचको प्रतिस्पर्धा अब प्रत्यक्ष सैन्य द्वन्द्वभन्दा बढी राजनीतिक,आर्थिक र संरचनागत हुनेछ । अमेरिकाले आफ्नो प्रभाव क्षेत्रलाई कडा बनाउँदै अघि बढ्ने संकेतछ । तर चीनले कूटनीति,आर्थिक सहकार्य र दीर्घकालीन रणनीतिमार्फत् अघि बढिरहने योजनालाई प्राथमिकता दिएको छ ।

चोङ योङनियानको निष्कर्ष छ—विश्व नयाँ शीतयुद्धतर्फ होइन,नयाँ किसिमको शक्ति व्यवस्थापन र प्रभाव क्षेत्रको पुनःपरिभाषातर्फ अग्रसर हुँदैछ । जहाँ चीन ‘सेपरेट किचन’ होइन, एउटै अन्तर्राष्ट्रिय संरचनाभित्र सन्तुलन खोज्ने रणनीतिमा देखिन्छ ।